Dijital eğitim denildiğinde akla çoğu zaman her öğrencinin önünde bir tablet veya bilgisayar bulunan sınıflar geliyor. Oysa güçlü bir dijital ders, öğrenciyi ders boyunca ekrana bağlamak zorunda değildir.
Kitap okumak, deftere yazmak, arkadaşlarla tartışmak, fiziksel materyalleri kullanmak ve kısa bir interaktif etkinlik yapmak aynı öğrenme sürecinin parçaları olabilir.
Hibrit öğrenme, dijital ve fiziksel araçlar arasında seçim yapmak değil; her aracı en güçlü olduğu yerde kullanmaktır.
Hibrit öğrenme nedir?
Hibrit veya harmanlanmış öğrenme, bir öğrenme sürecinde birden fazla öğretim yaklaşımının birlikte kullanılmasıdır.
Bu yaklaşım yalnızca okulda yüz yüze eğitim ile evde çevrim içi eğitimin birleştirilmesi anlamına gelmez. Aynı sınıfın ve hatta aynı ders saatinin içinde de hibrit öğrenme uygulanabilir.
Örneğin öğrenci:
- konuyu öğretmeninden dinleyebilir,
- basılı bir metni okuyabilir,
- defterine kısa notlar alabilir,
- arkadaşlarıyla çözüm üzerine konuşabilir,
- interaktif bir etkinlikle bilgisini sınayabilir,
- sonuçları sınıfça değerlendirebilir.
Burada kullanılan araçlar birbirinin alternatifi değildir. Her biri öğrenme sürecinde farklı bir görevi yerine getirir.
Her şeyi dijitalleştirmek neden hibrit öğrenme değildir?
Bir ders kitabının PDF sürümünü ekranda açmak, çalışma kâğıdını çevrim içi forma dönüştürmek veya bütün soruları tablet üzerinden cevaplatmak tek başına hibrit öğrenme oluşturmaz.
Dersin bütün aşamaları aynı cihaz üzerinde gerçekleşiyorsa kullanılan araçlar değişmiş olabilir; ancak öğrenme yöntemi çeşitlenmemiştir.
Gerçek bir hibrit yaklaşımda öğretmen şu soruyu sorar:
Bu öğrenme aşamasında öğrenci için en uygun ortam hangisidir?
Bazı çalışmalar için kalem ve kâğıt daha uygun olabilir. Bazı kavramlar fiziksel materyallerle daha iyi anlaşılabilir. Bazı değerlendirmelerde ise interaktif bir etkinliğin sunduğu anında geri bildirim faydalı olabilir.
Fiziksel materyallerin güçlü olduğu alanlar
Basılı ve fiziksel materyaller özellikle uzun süreli dikkat, not alma, çizim yapma ve ayrıntılı metinleri takip etme açısından önemli fırsatlar sunar.
Öğrenci fiziksel bir materyal üzerinde:
- önemli bölümlerin altını çizebilir,
- kenarlara not yazabilir,
- sayfalar arasında kolayca karşılaştırma yapabilir,
- kendi çizimlerini ve çözüm yollarını oluşturabilir,
- ekrandaki diğer bildirimlerden uzak kalabilir.
Kesme, yapıştırma, eşleştirme, sıralama, model oluşturma ve çizim gibi etkinlikler de öğrencinin yalnızca görmesini değil, fiziksel olarak işlem yapmasını sağlar.
Dijital etkinliklerin güçlü olduğu alanlar
Dijital araçların güçlü olduğu nokta ise basılı materyali taklit etmekten çok, basılı materyalin kolayca sunamadığı etkileşimleri gerçekleştirmektir.
İyi tasarlanmış bir dijital etkinlik:
- öğrencinin cevabına anında geri bildirim verebilir,
- görsel ve işitsel öğeleri birlikte kullanabilir,
- sürükleme, sıralama ve seçim gibi etkileşimler sunabilir,
- birden fazla denemeye izin verebilir,
- öğretmenin sınıfın genel durumunu değerlendirmesine yardımcı olabilir,
- aynı içeriğin farklı cihazlarda kullanılmasını kolaylaştırabilir.
Dijital etkinlik en fazla değeri, yalnızca basılı bir soruyu ekrana taşıdığında değil; öğrencinin düşünmesini, karar vermesini ve sonucunu görmesini sağladığında üretir.
Bireysel ekran kullanımı sınıf etkileşimini nasıl etkileyebilir?
Her öğrencinin kendi ekranına odaklandığı uzun çalışmalar, yeterince planlanmadığında sınıf içindeki konuşmayı ve işbirliğini azaltabilir.
Bu durum dijital araçların doğrudan bir sonucu değildir. Asıl belirleyici, etkinliğin nasıl tasarlandığıdır.
Aynı dijital etkinlik iki farklı şekilde uygulanabilir:
- Her öğrenci soruları tek başına çözer ve ders boyunca kendi ekranına bakar.
- Öğrenciler küçük gruplar hâlinde soruları tartışır, ortak cevap verir ve gerekçelerini sınıfa açıklar.
İkinci uygulamada ekran, öğrencileri birbirinden ayıran bir araç değil; konuşmayı başlatan ortak bir çalışma alanı hâline gelir.
Sınıfta uygulanabilecek beş hibrit öğrenme modeli
1. Anlatım, etkinlik ve tartışma modeli
Öğretmen önce konuyu açıklar veya öğrenciler kısa bir basılı metin okur. Ardından öğrenciler dijital bir etkinlikle bilgilerini kontrol eder. Ders, doğru ve yanlış cevapların nedenlerinin sınıfça tartışılmasıyla tamamlanır.
Bu modelde dijital etkinlik dersin tamamı değil, öğrenmenin kontrol edildiği kısa bir aşamadır.
2. Öğrenme istasyonları modeli
Sınıf küçük gruplara ayrılır ve her grup belirli aralıklarla farklı bir istasyona geçer.
Örnek istasyonlar:
- Okuma istasyonu: Basılı metin veya ders kitabı
- Uygulama istasyonu: Çalışma kâğıdı veya fiziksel materyal
- Dijital istasyon: İnteraktif etkinlik
- Öğretmen istasyonu: Küçük grupla açıklama ve geri bildirim
Bu yöntem, sınıfta sınırlı sayıda cihaz bulunduğunda da kullanılabilir. Her öğrencinin aynı anda bir cihaza sahip olması gerekmez.
3. Akıllı tahtada sınıfça çözüm modeli
İnteraktif etkinlik yalnızca öğretmenin bilgisayarında veya akıllı tahtada açılır. Öğrenciler cevap üzerinde düşünür, fikirlerini açıklar ve sınıf ortak bir karar verir.
Öğretmen öğrencilerden yalnızca doğru seçeneği söylemelerini değil, neden o cevabı seçtiklerini açıklamalarını ister.
Böylece dijital içerik bireysel ekran süresini artırmadan bütün sınıfın katıldığı bir tartışma aracına dönüşür.
4. Grup yarışması modeli
Öğrenciler küçük gruplara ayrılır. Her grup soruyu önce kendi içinde tartışır ve ardından ortak cevabını verir.
Puanlama yalnızca doğru cevaba göre yapılmak zorunda değildir. Öğretmen doğru gerekçe, işbirliği veya çözümün açık biçimde anlatılması için de puan verebilir.
Bu model özellikle bilgi yarışması, doğru-yanlış, eşleştirme ve harita etkinliklerinde kullanılabilir.
5. Dersten önce ve sonra modeli
Öğrenciler dersten önce kısa bir dijital etkinlikle mevcut bilgilerini kontrol edebilir. Öğretmen sonuçlara göre derste hangi konuya daha fazla zaman ayıracağını belirleyebilir.
Ders sonrasında ise aynı konu farklı sorularla yeniden ele alınabilir. Böylece dijital etkinlik yalnızca sonuç ölçmek için değil, ders planını desteklemek için de kullanılmış olur.
40 dakikalık örnek bir hibrit ders planı
Hibrit öğrenmenin uygulanması karmaşık bir teknoloji altyapısı gerektirmek zorunda değildir. Örneğin 40 dakikalık bir ders şu şekilde düzenlenebilir:
- 5 dakika: Ön bilgileri ortaya çıkaran kısa bir sınıf sorusu
- 10 dakika: Öğretmen anlatımı veya basılı materyal üzerinden inceleme
- 8 dakika: Öğrencilerin ikili ya da küçük gruplarla çalışma yapması
- 7 dakika: İnteraktif etkinlikle öğrenmenin kontrol edilmesi
- 7 dakika: Cevapların ve yanlış anlamaların sınıfça tartışılması
- 3 dakika: Öğrencilerin öğrendiklerini kısa bir cümleyle yazması
Bu örnekte ekran kullanılan süre sınırlıdır. Buna rağmen dijital etkinlik, öğretmene öğrencilerin konuyu ne ölçüde anladığını görme fırsatı verir.
Hibrit etkinlik hazırlarken nelere dikkat edilmeli?
Bir dijital etkinliği ders planına eklemeden önce şu sorular değerlendirilebilir:
- Bu etkinlik hangi öğrenme hedefini destekliyor?
- Dijital ortam bu hedef için gerçekten gerekli mi?
- Öğrenci etkinlik sırasında yalnızca seçim mi yapacak, yoksa düşünecek mi?
- Etkinlikten önce hangi fiziksel veya sözlü çalışma yapılacak?
- Etkinlikten sonra sonuçlar nasıl değerlendirilecek?
- Öğrenciler bireysel mi, ikili mi, yoksa grup hâlinde mi çalışacak?
- Cihaz veya internet erişimi olmayan öğrenciler için alternatif bulunuyor mu?
- Etkinlik farklı ihtiyaçlara sahip öğrenciler için erişilebilir mi?
Bu sorular, dijital aracın dersin amacı hâline gelmesini engeller ve öğretmenin pedagojik kontrolünü güçlendirir.
İNİTEK ile hibrit derslerde neler yapılabilir?
İNİTEK’te hazırlanan interaktif etkinlikler, öğretmenin ders planı içinde farklı biçimlerde kullanılabilir.
Öğretmen bir etkinliği:
- akıllı tahtada bütün sınıfla birlikte açabilir,
- küçük grupların ortak kullanacağı bir cihazda uygulayabilir,
- öğrencilerin bireysel olarak çözmesini sağlayabilir,
- ders öncesi ön değerlendirme amacıyla kullanabilir,
- ders sonunda öğrenmeyi kontrol etmek için uygulayabilir,
- web ortamında paylaşabilir,
- HTML5 veya SCORM 1.2 formatında dışa aktarabilir.
Burada önemli olan, etkinliğin yalnızca hangi formatta hazırlandığı değil, dersin hangi aşamasında ve hangi amaçla kullanıldığıdır.
İNİTEK öğretmenin yerine ders planlamaz. Öğretmenin kendi içeriğini, sorularını ve kullanım biçimini belirleyebileceği bir üretim ortamı sunar.
Dijital ve fiziksel materyaller birbirini tamamlayabilir
Basılı kitapların güçlü olması, dijital etkinliklerin gereksiz olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde interaktif içeriklerin sunduğu imkânlar da kitap, defter, öğretmen anlatımı veya sınıf tartışmasının yerini almak zorunda değildir.
Eğitimde asıl değer, araçların sayısından değil; doğru araçların doğru sırada kullanılmasından doğar.
Öğrenci bazen okuyarak, bazen yazarak, bazen konuşarak, bazen fiziksel materyallere dokunarak ve bazen de dijital bir etkinlikle karar vererek öğrenir.
Ekrana hapsolmayan bir öğrenme modeli, teknolojiyi dışlamaz. Teknolojiyi öğretmenin hedeflerine ve öğrencinin ihtiyaçlarına göre doğru yere yerleştirir.
Kaynaklar
- Avrupa Komisyonu – Hibrit öğrenme yaklaşımlarına ilişkin Konsey Tavsiyesi
- Avrupa Birliği Konseyi – Nitelikli ve kapsayıcı eğitim için hibrit öğrenme
- EUR-Lex – 2021/C 504/03 sayılı hibrit öğrenme tavsiyesi
- Avrupa Eğitim Alanı – Hibrit Öğrenme El Kitabı
- UNESCO – 2023 Küresel Eğitim İzleme Raporu önerileri